Nghệ An – tỉnh có diện tích lớn thứ tư cả nước – sở hữu cảnh quan thiên nhiên phong phú, hệ sinh thái đa dạng và kho tàng văn hóa đặc sắc. Những năm gần đây, xã Châu Tiến nổi lên như điểm sáng của du lịch cộng đồng, đặc biệt tại bản Hoa Tiến (xã Châu Tiến), nơi đồng bào Thái gìn giữ nhiều nét văn hóa truyền thống.
Bản Hoa Tiến – ngôi làng Thái cổ hàng trăm năm tuổi – vẫn còn nguyên vẻ đẹp của nhà sàn, nghề dệt thổ cẩm, rượu cần và các làn điệu dân ca. Từ năm 2014, Quỳ Châu triển khai mô hình du lịch cộng đồng tại đây, mở các lớp tập huấn để người dân chuyển từ làm nông sang làm dịch vụ. Từ đó, du khách đến bản không chỉ tham quan mà còn hòa mình vào đời sống thường ngày của người Thái: nấu nướng, giã gạo, lên rừng, xuống suối, hay tự tay dệt một tấm vải thổ cẩm.
Du lịch mang lại sinh kế mới cho người dân. Các homestay, gian hàng thổ cẩm, mâm mây, sản phẩm thủ công, dịch vụ đi bè, đánh chài… giúp nhiều hộ có thêm thu nhập ổn định. Những người phụ nữ như bà Lô Thị Tâm, bà Sầm Thị Xanh trở thành “đại sứ văn hóa”, giới thiệu ẩm thực và phong tục địa phương tới du khách.
Nghề dệt thổ cẩm – niềm tự hào lâu đời của bản Hoa Tiến – cũng được khôi phục mạnh mẽ. Hợp tác xã thổ cẩm Hoa Tiến do bà Sầm Thị Bích và các chị em thành lập không chỉ gìn giữ kỹ thuật dệt – nhuộm truyền thống mà còn sáng tạo sản phẩm mới như khăn tơ tằm, túi ví, đồ trang trí. Hiện người dân Hoa Tiến đã tạo được 52 màu nhuộm tự nhiên và giữ được kỹ thuật dệt ikat đặc trưng. Nhiều sản phẩm được quảng bá rộng rãi, thậm chí vươn ra thị trường quốc tế qua thương hiệu “Hoa Tien Brocade” của chị Sầm Thị Tình.
Nhìn rộng ra, toàn miền Tây Nghệ An đang hình thành mạng lưới du lịch cộng đồng với 23 bản và 54 hộ làm homestay, từ vùng Quỳ Châu đến Quế Phong, Tương Dương. Mô hình này không chỉ tạo việc làm mà còn góp phần bảo tồn văn hóa, thay đổi tập quán du canh du cư và nâng cao ý thức bảo vệ rừng.
Tuy vậy, hạ tầng và sản phẩm du lịch cộng đồng ở Nghệ An vẫn còn manh mún. Ngành du lịch và chính quyền địa phương được khuyến nghị tiếp tục quy hoạch điểm du lịch trọng tâm, đầu tư hạ tầng, thu hút doanh nghiệp và liên kết các tour tuyến để tạo sản phẩm đặc trưng, tránh trùng lặp.
Với thiên nhiên giàu có và văn hóa dân tộc độc đáo, miền Tây xứ Nghệ đang từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn. Đầu tư cho du lịch cộng đồng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn là cách gìn giữ văn hóa và tạo nền tảng phát triển bền vững cho vùng đất này.
Nguyễn Tiến Hưng – Văn phòng BQL Khu Dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An
